çeşme baskını

İsimli konu WH 'Ansiklopedi' kategorisinde, merve d üyesi tarafından 9 Ocak 2011 tarihinde yazılmıştır. Konu Özeti: çeşme baskını. 1768'de başlayan Osmanlı-Rus Savaşı sırasında, Rus donanmasının Çeşme Limanı'nda bulunan Osmanlı donanmasını gafil avlayıp yakması olayı (1770). Rus... > Çeşme Vakası Akar çeşme ...

  1. Sponsorlu Bağlantılar
    1768'de başlayan Osmanlı-Rus Savaşı sırasında, Rus donanmasının Çeşme Limanı'nda bulunan Osmanlı donanmasını gafil avlayıp yakması olayı (1770).
    Rus Çariçesi 2. Katerina Osmanlı Devleti'ni parçalama, Karadeniz'de bir donanma meydana getirip boğazlardan geçme ve Akdeniz'e inme hedeflerinin peşindeydi. Kraliçe bu sırada Lehistan'ı da yönetimi altına almaya çalışıyordu. Ruslara karşı yenilgiye uğrayan Leh milliyetçilerinden bir bölümü Osmanlılara sığındı. Rus kuvvetleri de sınırı geçerek bir Türk kasabasındaki Lehlerle birlikte birçok Türk'ü de öldürdüler. Bunun üzerine Rusya'ya savaş açıldı. Kara savaşları Tuna boylarında ve Kırım'da sürüp gitti.
    Ruslar, Mora'daki Rumları Osmanlı devletine karşı ayaklandırmak için Baltık Denizi'ndeki savaş gemilerini Akdeniz'e gönderdiler. İngilizlerden yardım gören Rus donanması, Cebelitarık Boğazı'nı geçerek Mora kıyılarına geldi. Rumlar ayaklandılarsa da başarı sağlayamadılar. Türk kuvvetleri bu ayaklanmayı bastırdı ve Rus donanması Mora kıyılarından ayrılmak zorunda kaldı. Rus donanmasında bir İngiliz amirali ile İngiliz subayları da bulunuyordu. Donanma komutanı general Aleksi Orlof tu. Rus donanmasıyla Osmanlı donanması arasındaki Koyun Adaları savaşında kesin bir sonuç alınamadı. Osmanlı donanması bundan sonra Çeşme Limanı'na girdi. Gemiler, savaş yorgunluğunun da etkisiyle, manevra yapamayacak şekilde üst üste demirledi. Cezayirli Hasan Bey Kaptan-ı Derya Hüsamettin Paşa'ya bu durumun tehlikeli olduğunu söylediyse de sözünü dinletemedi. Osmanlı donanmasının sıkışık durumunu gören İngiliz amiralinin hazırladığı baskın planı gereğince, Rus donanması akşam karanlığı bastıktan sonra Çeşme Limanı ağzına geldi ve limanı koruyan dört Osmanlı kalyonunun üzerine ateş açtı. Osmanlı gemilerinden de top ateşiyle karşılık verildi. Bu sırada dört ateş gemisi, top dumanları arasında sessizce limana girerek birbirine yakın demirlemiş olan Osmanlı gemilerini ateşe verdi. Ateşin bir kalyondan ötekine sıçramasıyla bütün donanma yandı. Yalnız Kaptan-ı Derya Hüsamettin Paşa'nın makam gemisi Sakız Adası'na kaçarak kurtuldu.
    Çeşme Limanı felaketi, o tarihten bu yana bütün dünya deniz harp okullarında ders konusu okutulan büyük bir taktik hatası örneğidir.
    Osmanlı gibi denizde son derece güçlü ve iddialı olan bir devlet, tek bir yöneticinin bir anlık gafletiyle bütün donanmasmı birkaç saat içinde yitirmiştir. ÇEŞME VAKASI


    Akdeniz'de faaliyet gösteren Rus donanmasının 1770'te Çeşme Limanı önlerinde Osmanlı donanmasını yaktığı deniz savaşı.

    1770 yılı başlarında Mora Rumları'nı ayaklandırmak için Amiral Spiridof ve İngiliz Amirali Elphinston kumandasın*daki Rus donanması Jngilizler'in de des*teğiyle Akdeniz'e açılmış ve Mora yarı*madası açıklarında faaliyet göstermeye başlamıştı. Aynı yılın ilkbaharında Avru*pa üzerinden kara yolu ile Akdeniz'e inen Rus generallerinden Alexis Orlof ile kar*deşi Theodore Orlof un katılmasıyla da*ha da güçlenen Rus donanması, Mora Seraskeri Muhsinzâde Mehmed Paşa'ya yardım maksadıyla Anabolu'ya (Nauplion) gönderilen Kaptanıderyâ Hûsâmeddin Paşa kumandasındaki Osmanlı donan*masını, Anabolu Limanı ağzında ve Su*luca (Hydra) adası önlerinde başarısızlı*ğa uğrattı. Geri çekilen Osmanlı donan*ması Terme, Şira ve Paros adaları yoluy*la Sisam Boğazf ndan geçerek Çeşme'*nin kuzeyinde bulunan Koyun adaları önüne geldiğinde burada tekrar Amiral Spiridof İdaresindeki Rus donanması ile karşılaştı. Bunun üzerine Osmanlı donan*ması 11 Rebîülevvel 1184[185] tarihinde Çeşme Limanı'nın kuzeyi ile Toprak adasının güneydoğusunda yarım ay şeklinde savaş düzenine girdi. Ancak çarpışma sırasında Osmanlı donanması*nın sağ kanat kumandanı Cezayirli Ha*san Bey'İn (Paşa) gemisiyle Amiral Spiri*dof un kalyonu yanmaya başladığından ateşin kendilerine sıçramasından korkan diğer Rus ve Türk gemileri savaş alanın*dan uzaklaştılar.

    Rus donanması Çeşme Limanı açıkla*rında dolaşırken Osmanlı donanması, Cezayirli Hasan Bey'in muhalefetine rağ*men Kaptanıderyâ Hûsâmeddin Paşa ve Rodos Beyi Cafer Bey tarafından manev*ra imkânı olmayan bir yere, Çeşme Limanı'nın içine sokuldu ve sahile yerleş*tirilen topların himayesinde Ruslar'a kar*şı bir müdafaa savaşına hazırlandı. Bu fırsattan istifade eden Ruslar 6 Tem*muz günü hemen Çeşme Limanı'nın ağ*zını kapatıp, liman içine ateş kayıkları saldılar ve birbirine çok yakın vaziyette demirlemiş bulunan Osmanlı donanma*sına ait otuz kadar gemiyi ateşe verdi*ler. 7 Temmuz sabahı Osmanlı donan*masından yalnızca Kaptanıderyâ Hûsâ*meddin Paşa'nın bastardası Sakız ada*sına kaçarak kurtulabildi. Ayrıca Osman*lılar 5000 civarında da asker kaybetti*ler. Meşhur Türk kaptanlarından Cafer Bey ile Cezayirli Gazi Hasan Bey yaralı olarak Çeşme-İzmir kara yolu ile İstan*bul'a geri döndüler. Hûsâmeddin Paşa kaptan-ı deryalıktan azledildi. Rus Kra*liçesi II. Katerina bu savaşta başarı gös*teren generallerinden Alexis Orlof a Çeş-meski (Çeşmeli) unvanını vermiş ve bu savaşın hâtırasına Rusya'da bir de za*fer âbidesi diktirmiştir.

    Osmanlı donanmasının imhası üzeri*ne Rus filosu Akdeniz ve Ege'de daha rahat bir şekilde faaliyetlerini sürdür*me imkânı elde etmiş, korumasız kalan Çanakkale Boğazı'nı abluka altına almış ve İstanbul'u tehdit etmeye başlamış*tır. Ancak mükemmel şekilde tahkim edilen Çanakkale Boğazı'nı geçmeye ce*saret edemeyen Rus filosu Ltmni'ye as*ker çıkartmak ve kalesini kuşatmakla yetinmiş, fakat Cezayirli Hasan Bey im*dada yetişerek burayı kurtarmıştır. Rus-lar'ın ilân ettikleri bluka Osmanlı tica*retini kısmen zarara uğratmaktan baş*ka önemli bir netice vermemekle birlik*te Rus filosunun Osmanlı donanmasının tahribinden sonra 1774'e kadar Akde*niz'de ve Ege'de gösterdiği faaliyetler Kaynarca Antlaşması'nın imzalanmasın*da önemli bir âmil olmuştur.



    Bibliyografya:


    Çâkerî İsmail. Gazauât-ı Cezayirli Gazi Ha*san Paşa, Süleymaniye Ktp., Esad Efendi, nr. 2419/1, vr. 9flb; Vâsıf. Târih, Bulak 1246, II, 48-49; Şem'dânîzâde, Müri't-teuârih (Aktepe), İl/B, s. 30-32; Ferâizîzâde. Güişen-i Maârif, İstanbul 1252, II, 1590-1591; Hammer. HEO, XVI, 252; Cevdet. Târih, I, 159; IV, 50; IX, 150; Fevzi Kurtoğlu, 1768-1774 Türk-Rus Harbinde Akdeniz Harekâtı ue Cezayirli Gazi Hasan Pa*şa, İstanbul 1942, s. 21-30; Çeşme Deniz Mu*harebesi Faciası ve Akdeniz'de İik Rus Do*nanması[186], İstanbul 1943, s. 1-30; Danişmend, Kronoloji, IV, 48 vd; Uzunçarşılı, Osmanlı Tarihi, İV/1, s. 400-401; R C. Ander-son. riaual Wars İn the Levant, Princeton 1952, s. 286 vd.: TA, XI, 471; M. C. Şehabeddin Te-kindağ. "Çeşme", İA, III, 387-388.
    Sponsorlu Bağlantılar
    9 Ocak 2011
    #1
  2. Sinop Baskını (30 Kasım 1853), Kırım Savaşının önemli çarpışmalarından biri olan baskın. Bu baskında Rus Karadeniz donanması, Sinop'ta Osmanlı donanmasına ağır bir darbe indirdi. Dünya deniz savaşları tarihinde yelkenli ahşap gemilerin rol aldığı son çarpışma ve gülle yerine patlayıcı mermilerin (humbara) kullanıldığı ilk çarpışma olarak Sinop Baskını'nın özel bir yeri vardır.

    Nedenleri [değiştir]
    Osmanlı ve Rus orduları bir süredir Kırım Savaşı'nın Kafkas cephesinde çarpışıyorlardı. Kafkaslardaki Osmanlı güçlerinin ikmal yolu Trabzon ve Batum limanlarıydı. Deniz yolunu korumak amacıyla Patrona Osman Paşa (Oramiral) komutasında Sinop'ta bir filotilla üslenmişti.

    Gelişimi [değiştir]
    Ana üssü Sivastopol olan Rus Karadeniz donanmasının başında Amiral Nahimov vardı. Sivastopol Sinop'a sadece 180 deniz mili uzaklıktadır. Sürpriz bir baskında filotillanın 280 deniz mili uzaktaki İstanbul'dan yardım alamayacağını hesaplayan Nahimov, 30 Kasım 1853 Cuma günü ateş gücü çok üstün gemilerle ve sis altında tam bir baskın etkisi ile Sinop limanına girdi. Rus filosu 7 saffı harp gemisi (612 top), 2 Yelkenli Korvet (98 top) ve 3 buharlıdan (12 top) oluşuyordu. Kale toplarının hazırlıksız, Osmanlı bahriyelilerinin eğitimsiz olması gibi faktörler de Rusların lehindeydi. Rus gemileri limanda demirli Osmanlı gemilerinin karşısına dizilerek patlayıcı mermi atan toplarla saldırıya geçtiler.

    Günün sonunda 7 yelkenli fırkateyn, 3 yelkenli korvet ve 2 buharlı vapurdan oluşan Osmanlı filotillasının tümü imha oldu. Yanan gemilerde bulunan ve denize dökülen 4.000'in üzerinde asker şehit oldu. (Bkz. KERR et al.. GÜLEN ise bu sayıyı 2.700 şehit, 556 ağır yaralı ve 150 esir olarak veriyor) Patrona Osman Paşa esir düştü, yardımcısı Riyale (Tümamiral) Bozcaadalı Hüseyin Paşa ise şehit oldu.
    9 Ocak 2011
    #2
soru sor