Tiyatro nerde doğdu? Nerde ortaya çıktı

İsimli konu WH 'Sinema, Tv, Tiyatro' kategorisinde, "...Gripin..." üyesi tarafından 11 Aralık 2009 tarihinde yazılmıştır. Konu Özeti: Tiyatro nerde doğdu? Nerde ortaya çıktı. Tiyatro Tarihi Bir öyküyü[IMG] sahne olarak ayrılmış bir yerde[IMG] oyuncuların söz ve hareketleriyle canlandırma sanatı. Tiyatro sözcüğü Yunanca'da... rock kimdir ve ne zaman nerde doğdu nerde ...

  1. Tiyatro Tarihi


    Bir öyküyü[​IMG] sahne olarak ayrılmış bir yerde[​IMG] oyuncuların söz ve hareketleriyle canlandırma sanatı.
    Tiyatro sözcüğü Yunanca'da "seyirlik yeri" anlamına gelen theatron'dan türetilmiş[​IMG] dilimize İtalyanca'daki teatro sözcüğünden geçmiştir. Günümüzde modern bir tiyatro binası başlıca üç bölümden oluşur.
    1 - İzleyicilerin oturarak oyunu izlediği oditoryum;
    2 - Oyunun sergilendiği sahne;
    3 - Sahnenin iki kenarında ve arkasında[​IMG] çeşitli dekor ve gereçlerin bulunduğu sahne arkası yada kulis.



    TİYATRONUN KÖKENİ

    Tiyatro da başka sanatlar gibi dinsel törenlerden doğmuş[​IMG] sonra dinden bağımsızlaşarak sanatlaşmıştır. Kökeninde[​IMG] ilkel insanın doğa olaylarını kendi bedensel hareketleriyle simgesel olarak temsil etme çabaları yatar. Avrupa'da Üst Paleolitik Çağdan (İ.Ö 40-10 bin yıl önce) kalma mağara resimlerinde[​IMG] ellerine ve yüzlerine hayvan postları geçirmiş insanların ritmik hareketler yaptığı görülmektedir. Bunlar[​IMG] maske ve köstüm kullanımının[​IMG] dolayısıyla tiyatronun ilk örneği sayılır. Maske[​IMG] kişinin kendi kimliğinin aşarak başka kimlikleri ve daha genel varlık biçimlerini temsil etmesinin en etkin yollarından biridir.
    İlkel toplulukların animist inançlarına göre[​IMG] yinelenen doğal olayların ruhları[​IMG] kişilikleri vardı; bu kişiler[​IMG] sonradan tapınma nesnelerine[​IMG] tanrılara dönüştü.
    İnsanlar[​IMG] belli zamanlarda yapılan törenlerde bu tanrıları temsil eden maskelere bürünerek kendi yaşamlarını etkileyen doğa olayları üzerinde denetim kurmaya çalıştılar. Yağmur yağdırmak ya da avda başarılı olmak için yapılan törenler danslar[​IMG] Kurallı oyunun ilk örneğiydi. Eski inançların hemen hepsi görülen "ölme ve yeniden dirilme" teması da[​IMG] insanlara verdiği kılık değiştirme ve kişileştirme olanaklarıyla[​IMG] tiyatronun çıkış noktalarından biriydi. Mevsimlerin dönüşü[​IMG] kışın bahara dönüşmesi gibi yinelenen doğa olayları[​IMG] eski yılı temsil eden kralın yeni yılın kralın karşısında yenik düştüğü bir törensel boğuşmayla temsil ediliyordu.
    Başlangıçta canlı insanların kurban edildiği bu boğuşma ve ölümler zamanla simgeleşti[​IMG] iki ayrı gücün çatışması da yerini tek bir gücün ölüm ve yeniden dirilme törenine bıraktı.
    Bazı başka kuramlara göre ise tiyatronun kaynağı şamanist inançlardır. Şamanist törenlerin özelliği[​IMG] izleyici ya da katılımcılara[​IMG] tanrısal gücün simgesi yerine kendisini göstermesiydi. Bu törenlerde belirli kurallara uygun davranışlarla kendinden geçen şaman[​IMG] öte dünya ile bu dünya arasında bir aracı rolü üstlenmektedir.
    Tiyatro[​IMG] bugün de kökenindeki bu iki eğilimin izlerini taşır[​IMG] bu iki eğilim arasındaki gerilimden güç alır: Bir yanda doğa güçlerini simgesel olarak canlandırma[​IMG] temsil etme işlevi; öte yanda[​IMG] doğaüstü güçlerin görünmesine aracılık etme işlevi.
    Doğaya öykünme kuramına göre[​IMG] tiyatronun en önemli öğesi kılık değiştirmedir.

    ANTİK ÇAĞ

    Tiyatro ilk kez IO 6. yüzyılda Yunan toplumunda dinsel törenden özerkleşerek bir sanat türü haline geldi; dinsel ya da pratik ölçütlerle değil[​IMG] estetik ölçütlerle değerlendirilen bir "oyun" a dönüştü. Yunan toplumunda tiyatronun öncülü[​IMG] şarap[​IMG] bereket ve bitkiler tanrısı Dionysos'u kutsamak için yapılan Bacchanolia şenliklerinde bir koronun söylediği dithyrambos şarkılarıydı. Koro[​IMG] bu şarkılarda[​IMG] farkı kişilerin konuşmasını canlandırmak için söz ve tavır değişikliğinden yararlanıyordu. Daha sonra[​IMG] oyuncu ve oyun yazarı Thespis[​IMG] koronun karşısına[​IMG] farklı kişilikleri farklı maskelerle temsil eden bir oyuncu koydu. Böylece daha karmaşık konular ele alınabiliyor[​IMG] farklı anlatım biçimleri denenebiliyordu. İÖ 534'te Atina'daki ilk tiyatro şenliğinde[​IMG] Thespis'in bir tragedyası ödül kazandı. Bu tarihten sonrada tragedyalar Dionysos şenliklerinin bir parçası olarak gelenekselleşti.
    İÖ 5 . yüzyılın ilk yarısında[​IMG] Aiskhylos[​IMG] koroyu 50 kişiden 12 kişiye indirerek ve ikinci bir oyuncu ekleyerek bugünkü Batı tiyatrosunun da temelini attı. Artık birden fazla kişi arasında yaşanan bir olayın[​IMG] bir ilişkinin[​IMG] sahnede canlandırılması olanağı doğmuştu. Aiskhylos[​IMG] tragedyayı Dionysos cümbüşündeki azgın ve utançsız kökeninden de kopardı. Tiyatro önemli kişilerin başından geçen önemli olayları yüceltmiş bir üslupya temsil etme sanatı haline geldi. Efsaneleri[​IMG] mitleri ve efsaneleşecek kadar eski olayları işleyen tragedyanın dinsel[​IMG] ahlaki ya da siyasi bir mesaj vermesi[​IMG] toplumu ve evreni bir bütün olarak temsil etmesi bekleniyordu. Hiyerarşik bir evrendi bu: En üstte tanrılar katı yer alıyor[​IMG] altta ölümün[​IMG] sürgünün ve cezanın yurdu bulunuyor[​IMG] bu ikisinin ortasında da oyunun[​IMG] dramatik eylemin gerçekleştiği yuvarlık sahneyle temsil edilen insanların dünyası duruyordu. Tragedya[​IMG] daha sonra Sophokles ve Euripides tarafından daha da geliştirildi[​IMG] gerçekçi gözlem öğeleri katılarak Aiskhylos'taki soyutluğundan bir ölçüde uzaklaştırıldı.
    Komedya ise İÖ 486'dan başla***** Atina'da Lenia kış şenliğinde yapılan yarışmalarla yaygınlık kazandı. Yunanca Komos sözcüğünden türeyen komedya[​IMG] Dionysosçu kökenlerine tragedyadan çok daha bağlı kaldı. İÖ 6. yüzyıldan sonra Yunan egemen sınıfları arasında gözden düştüğü halde köylülerin ve yoksul halkın yaşamında önemini koruyan soytarılık[​IMG] hokkabazlık[​IMG] herkesin birbiriyle utançsızca çiftleştiği bahar ayinleri gibi avam öğeler[​IMG] komedyada önemli yer tutuyordu. Dili de konuşma diline yakındı. Eski Komedya'nın en büyük temsilcisi Aristophanes'in oyunları[​IMG] siyasal ve toplumsal yergicilikleriyle ahlaki bir görev de üstlenmişlerdir. Euripides'in İÖ 406'da ölümünden ve Atina'nın İÖ 404'te yenilgisinden sonra tragedya iyice geriledi ve komedya en popüler tür haline geldi. İÖ 320'den sonra[​IMG] Büyük İskender döneminde ortaya çıkan Yeni Komedya eskisinden oldukça farklıydı. Mitolojik öğelerin yerini genç Atinalıların erotik serüvenleri ve aile yaşamları almış[​IMG] eski şen[​IMG] cümbüşlü ve grotesk üslup da daha gerçekçi ve yumuşak bir anlatıma dönüşmüştür. Bu dönemden günümüze yalnızca Menandros'tan bazı parçalar kalmıştır.
    Eski Yunan tiyatrosunun önemli bir özelliği kamusallığıdır. Oyunları ortalama 10 bin ile 20 bin seyirci aynı anda izleyebiliyordu. Eski Yunan oyunları[​IMG] Sophokles'in trajedileriyle teknik yetkinliğe ulaşmıştır. Sophokles oyunlarında dekor kullanan ilk tiyatro yazarıdır. Aiskhylos[​IMG] Sophokles ve Euripides konularını mitolojisinden alan oyunlar yazmıştır. Bu üç yazar[​IMG] sonradan Aristo'nun Poetika adlı yapıtında belirlediği kurallara uygun oyunlar yazmışlardır. Bu kurallardan biri zaman[​IMG] yer ve eylemde birliktir. Eski Yunan komedisinin tanınmış yazarlarından Aristophanes[​IMG] oyunlarında dönemin siyaset adamlarının ve düşünürlerinin yanlış tutumlarını alaya almıştır.

    ROMA TİYATROSU


    Roma[​IMG] tiyatroya özgü bir katkı yapmaktan çok Yunan tiyatrosuna öykünmekle yetinmiştir. Bununla birlikte[​IMG] Roma toplumunun estetik bir eşiği aşamayan[​IMG] ama belli bir canlılığı sürdüren yöresel bir oyun geleneği vardır. Bunlardan biri[​IMG] yöresel hasat şenlikleri ve evlilik törenlerinde hokkabaz-oyuncu- şarkıcıların söylediği ve belli bir temsil öğesini de barındıran carmina Fescenninay'dı. Güney İtalya'da doğan ve IO 3. yüzyılda Roma'da yaygınlaşan bir başka yöresel türde fabula Atellanay'dı. Fars[​IMG] parodi ve siyasal taşlama öğelerini içeren bu


    ORTAÇAĞ


    Hristiyanlık[​IMG] geleneğin sürekliliğinin parçalandığı bir ortamda[​IMG] kendi tiyatrosunu yoktan var etti[​IMG] kendi inançlarından yeni bir tiyatro türetti. Ortaçağ[​IMG] kilise tiyatrosunun yanı sıra akrobatların[​IMG] soytarıların[​IMG] hokkabazların tek kişilik yada grup halinde yaptığı gösterilerde hem halk arasında hem de saraylarda ilgi görüyordu. Ama tiyatroyu yeniden kurallı bir oyuna[​IMG] yani sanata dönüştüren[​IMG] oyunun yazılı öğesini vurgulayan kilise oldu. Bunun ilk örnekleri[​IMG] Kitabı Mukaddes'ten belli bölümlerin sahne etkileri de gözetilerek seslendirilmesiydi. Bu seslendirme daha sonra 10. yüzyılda oyuncular ve diyaloglarla gerçek bir canlandırmaya dönüştü. 13. yüzyıldan sonrada manastırların dışına yayıldı; artık kent yönetimleri de yapım giderlerini üstleniyordu. Dinsel tiyatronun manastır dışında gelişen birbirine bağlı bir dizi kısa oyunlardan oluşan dizilerdi ve 2-3 gün boyunca oynanıyordu. Gizem oyunlarının sahnelenmesini de loncalar gibi özel kentsel örgütler üstlenmiştir. Her lonca[​IMG] kendi zanaatıyla ilişkili olan bir oyunun giderlerini karşılıyordu. Başlangıçta[​IMG] oyunlar[​IMG] "ev" adı verilen süslenmiş tahta platformlar üzerinde oynanıyordu. İtalya'da bir alanın ortasında oturan seyirciler[​IMG] alanın çevresine yerleştirilmiş platformlar üzerinde oynanan oyunu izliyordu. İngiltere'de ise oyunlar araba gibi çekilen pagent adı verilen tekerlekli sahnelerde oynanıyordu. Gizem oyunları başlangıçta Latince diyaloglardan oluşurken[​IMG] sonradan yerel diller yaygınlaştı. Bu da oyunların halk geleneğinden ve mizahi öğelerden yana zenginleşmesini sağladı. Dinsel tiyatronun öteki iki türünden biri mucize oyunları[​IMG] öbürü ise ibret oyunlarıdır. İbret oyunları ilk kez İngiltere'de ortaya çıkmıştır.
    Ortaçağ tiyatro düşüncesi yeni bir görüş üretmemiş[​IMG] türlerin ayrımı[​IMG] ahlak eğitimi gibi antik dönem kuramcılarının düşüncelerini yinelemiş[​IMG] tragedyada yıkımın yazgı olduğunu vurgulamıştır. Tiyatro düşüncesinin gelişmemiş olmasının nedeni[​IMG] ortaçağda tiyatronun yasaklanması[​IMG] din adamlarının tiyatronun zararları üzerinde bildiriler yayımlamış olmalarıdır.


    RÖNESANS


    Rönesans tiyatrosu İtalya'da başladı[​IMG] ama en önemli ürünlerini Rönesans'ı geç yaşayan İngiltere gibi ülkeler verdi. 15. yüzyılda İtalya'da Plautus[​IMG] Terentius ve Seneca'nın oyunları yeniden okunmaya başlamıştır. Yüzyılın sonuna doğru bu yazarların oyunları önce Roma[​IMG] sonra Ferrara'da sahnelenmiştir. İtalyan Rönesans tiyatrosu[​IMG] mimarlık açısından da klasik tiyatroya öykünüyordu. 1414'te[​IMG] Romalı mimar Vitruvius'un Mimarlık Üzerine adlı kitabı keşfedildi ve Avrupa dillerine çevrildi. Bu yapıta dayanılarak İtalya'da Roma tiyatroları inşa edilmeye başladı. Bu çalışmaların ürünü olan Venedikli mimar Andrea Palladio'nun tasarlayıp 1585'te Vincenzo Scamozzi'nin tamamladığı Vicenzo'da ki Olimpico Tiyatrosu[​IMG] Avrupa'nın günümüze ulaşan en eski kapalı tiyatrosudur. Scamozzi[​IMG] geri plandaki kemerlerin arkasına[​IMG] sokak sahnelerini gösteren üç boyutlu perspektif panoları yerleştirmişti. Rönesans tiyatrosunun en özgün yönlerinden bir de perspektife verdiği önemdir.
    Rönesans döneminin başında İtalyan tiyatrosu fazla kuralcı bir yola sapmış[​IMG] klasik ölçülere ve Aristoteles'in zaman[​IMG] mekan ve eylem birliği ölçütüne bağlı kalma adına uzun bir süre cansız ürünler vermiştir. Gene de Plautus'un açık saçık komedyaları[​IMG] bu dönemde[​IMG] Aristo ve Ruzzante gibi iki önemli yazara esin kaynağı oldu. İtalyan tiyatrosuna ulusal bir dil ve yerel karakterler kazandıran bu iki yazardan sonra[​IMG] İtalyan'ın dünya tiyatrosuna en önemli katkısı olan Commedia dell'arte doğdu. Canlı bir halk tiyatrosu geleneğine dayanan ve farklı öğeleri bütünleştiren Commedia dell'arte edebi bir metne değil[​IMG] doğaçlama oyunculuğuna dayanan bir tiyatro türüydü. Kökenleri ortaçağ cambazlığına[​IMG] mime ve fabula Atellana'ya değin ***ürülebilecek olan commedia dell'arte'nin yeniliği[​IMG] topluluk oyununa dayanmasıydı. Sürekli bir arada çalışan ve çok uzun bir süre aynı rolü oynayan oyuncular[​IMG] daha öncesi eşi görülmemiş bir virtüözlük düzeyine ulaşabiliyordu. Oyunlarda senaryo vardı[​IMG] ama her oyuncu diyalogun kendine düşen bölümünü zaman içinde istediği gibi geliştirebiliyordu. Venedikli pinti tüccar Pantalone gibi bütün tiyatroya mal olacak tipleri commedia dell'arte yarattı. Profesyonel kadın oyuncu kullanan ilk tiyatroda commedia dell'arte'ydi.
    İtalyan tiyatrosu 16. yüzyılda sahneyi edebiyattan arındırırken[​IMG] İspanya da tam tersini yaptı; tiyatroyu yeniden edebileştirdi[​IMG] en önemli edebiyat ürünlerini tiyatro alanında verdi. İspanya Reform hareketinden etkilenmediği için[​IMG] eski dinsel tiyatro[​IMG] auto sacramental (ayin oyunu) adıyla devam etti. Bu tek perdelik oyunlar[​IMG] öteki ülkelerde dinsel tiyatroyu gülünçleştiren öğelerden arındırıldığı için[​IMG] İspanya'nın en iyi şairleri de bu alanda yeteneklerini denemekten çekinmediler. Ülkenin ilk sabit tiyatroları da[​IMG] İspanyol edebiyatının Altın çağ olarak anılan bu dönemde yapıldı. İspanyol tiyatrosu[​IMG] kendini klasikçiliğin kurallarıyla sınırlamamasıyla İtalyan tiyatrosundan farklıydı. Duyguya[​IMG] lirizme[​IMG] tutkulu eylemlere yer veriyordu. En önemli yazarları[​IMG] orta sınıf törelerini ve entrikalarını konu alan özgün bir İspanyol türü olan perdelerin ve kılıç oyunu tarzında binden çok yapıt yazmış olan Lope de Vega ile İspanyol barok üslubunun en tipik temsilcisi olan Calderon'dur.
    İtalyan Rönesansı'nın etkisi İngiltere'de daha geç ve daha zayıf hissedildi. Bu yüzden[​IMG] Elizabeth dönemi (1558- 1603) yalnızca tiyatroda değil[​IMG] genel olarak edebiyatta özgün İngiliz geleneğinde kurulduğu yıllar oldu. Aslında bu dönemde İngiliz tiyatrosu karşıt etkilere açık durumdaydı: Bir yandan Protestan kilisesinin nüfuzunu kırmak için Corpus Christi Yortusu'nu kutlamak yasaklanmış[​IMG] bu da gizem ve ibret oyunlarının gerilemesine yol açmıştır. Öte yandan [​IMG] saray tiyatroyu İngiliz ulusak kimliğini pekiştirmek içinde kullanmak istiyordu. Bütün bunlara karşı[​IMG] Avrupa'daki düşünsel[​IMG] ahlaki ve dinsel çatışmaların özgürleştirici etkisi de 16. yüzyılın sonuna doğru şiddetlendi. Bunun sonucunda ortaya tiyatro da bu gerilimli[​IMG] yeniliklere açık ruh halini yansıtıyordu. İngiliz tiyatrosu[​IMG] kendi özgün ortaçağ geleneğinden aldığı mirası kara Avrupa'sının daha incelmiş buluşlarıyla kaynaştırarak[​IMG] saray tiyatrosunun sınırlarını aşan[​IMG] toplumun her kesimine seslenebilen bir sanat türü yarattı.
    Marlovu'un[​IMG] Shakespeare'nin[​IMG] Beaumant ve Fletcher'in oyunlarını herkes izleyebiliyordu. İngiltere'de de ilk tiyatrolar[​IMG] 1576'dan başla***** Elizabeth döneminde kuruldu. Bu ilk tiyatrolar[​IMG] daha önce oyunların sahnelendiği han avlularının biraz daha geliştirilmiş biçimiydi; seyirciler[​IMG] üstü açık bir yapı içinde[​IMG] yükseltilmiş bir tahta platformdan oluşan sahnenin üç yanında bulunan sıralarda oturuyordu. İzleyicilerle oyuncular arasındaki alış veriş[​IMG] İtalyan tiyatrosundan daha fazlaydı. Buna karşılık biletler de daha ucuzdu. 1590'larda her tiyatro soylu bir kişinin desteğiyle işletiliyordu. İtalyan tiyatrosundan bir farkı da[​IMG] kadın oyuncuların olmamasıdır. Kadın rollerini çoğu zaman erkek oyuncular üstleniyordu. Elizabeth'ten sonra gelen James döneminde (1603-25)[​IMG] tiyatro içerik olarak klasikçiliğe daha çok yaklaşırken[​IMG] konu zenginliğini ve ufuk genişliğini de yitirmeye başladı. Bu dönemde[​IMG] Ben Janson[​IMG] John Ford[​IMG] John Webster ve John Lyly gibi yazarlar zaman[​IMG] mekan ve eylem birliği kurallarına önem verirken[​IMG] trajedi ve komediyi de birbirinden daha kesin çizgilerle ayırdılar. 17. yüzyılın ortalarına doğru İngiliz tiyatrosu[​IMG] maske ve dekor gibi görsel öğelere daha çok yer vermeye başlamıştı. 1642'deki burjuva devriminden sonra tiyatrolar kapatıldı ve sahne sanatı çok uzun bir süre eski canlılığına kavuşamadı.
    Fransa'da düzenli tiyatro toplulukları 16. yüzyılda yaygınlaşmıştır. Bunların repertuvarında[​IMG] ibret ve mucize oyunları kadar[​IMG] kaba bürlesk ve parodiler de yer alıyordu. Ama Fransa'nın öbür Avrupa ülkeleri gibi özgün bir yerel tiyatro geleneği yoktu. Bu yüzden İtalyan Rönesansı'nın etkisini kolayca benimsedi. 17. yüzyılda ülkenin güçlü bir merkezi yönetim altında birleşmesini sağlayan Başbakan Kardinal Richeliu[​IMG] en gelişmiş sahne teknolojisini içeren bir tiyatro binası yaptırdı. Richeliu[​IMG] trajedi ile komedinin birbirinden ayrılması[​IMG] tiyatrodan traji-komik öğelerin atılması içinde çalıştı. Ama dönemin üç önemli yazarından biri olan Corneille'in Le Cid'i Kardinalin yerleştirmeye çalıştığı klasik birlik kurallarını hiçe sayan bir trajikomediydi. Corneille'in rakibi Racine ise klasikçi kuralların içinde kalarak trajediye romantik bir ton kazandırdı. Konularını Yunan-Roma mitolojisinden ve tarihten alan bu iki yazara karşılık Moliere[​IMG] Fransız toplumunun gündelik yaşamından aldığı tiplerle kendi çağını aşan bir modern komedi anlayışının kurucusu oldu. Üstelik[​IMG] dönemin en sevilen oyun yazarıydı.
    17. yüzyılda Avrupa'nın başka ülkelerinde de ulusal tiyatrolar kuruldu. Ama[​IMG] bunların çoğu[​IMG] sınırlı bir izleyici kesimine seslenebilen saray tiyatroları olarak kalacaktı. Opera ve balede gene aynı dönemde[​IMG] soylu sınıfın seyirlik sanatları olarak gelişmişti.17. yüzyılın ikinci yarısında[​IMG] İngiliz Restorasyon dönemi (1660-85) tiyatrosu Elizabeth dönemine geri dönmek istediyse de[​IMG] İngiliz aristokrasisinin soğuk mizah anlayışını yansıtan bir töre komedisinden öteye gidemedi. Restorasyon tiyatrosunun en başarılı örneği sayılan William Congreve'in The Way of the World'ü (Dünyanın Hali) bile günümüzde sahnelenmektedir. İtalyan tiyatrosunun en önemli yazarı 18. yüzyılın ortasında bir çok komedi kaleme alan Carlo Goldoni'dir.


    ORTA SINIF TİYATROSUNUN DOĞUŞU

    18. yüzyılın Avrupa tiyatrosuna getirdiği en büyük yenilik[​IMG] yükselmeye başlayan orta sınıf için üretilen burjuva oyunlarıydı. Bu türün öncülüğünü Fransa'da Diderot[​IMG] Almanya'da da Lessing yaptı. Orta sınıf tiyatrosu[​IMG] ahlakçılığıyla Rönesans öncesi dinsel tiyatroyu andırıyor[​IMG] ama konularını aile yaşamından alması ve duygusallığı ile daha modern bir ruh halini yansıtıyordu. İngiltere'de Georg Lillo[​IMG] The London Merchantr[​IMG] the History op George Barnwell (1731; Londralı Tüccar yada George Barnwell'in öyküsü) adlı yapıtında orta sınıftan kişilere yer vererek bir orta sınıf trajedisi yaratmayı denemiş[​IMG] İtalya'da da Vittorio Alfieri oyunlarında eski Yunan öykülerinin içini güncel orta sınıf tutkularıyla doldurmuştu. Bu dönemde[​IMG] klasik trajedi ve komedi[​IMG] varlıklarını daha çok operada sürdürdüler. John Gay'in The Beggar's Opera'sı (1728; Dilenci Operası) popülerliğini daha sonra da koruyan bir şarkılı komediydi.
    Komedi[​IMG] 18. yüzyılın en başarılı tiyatro yapıtlarının verildiği türdür. İngiltere'de Richard Steele'in[​IMG] Nivelle de La Chausee'nin acıklı komedileri bugün de bulvar tiyatrolarınca sürdürülen bir türün ilk örnekleriydi. Buna karşılık[​IMG] Oliver Goldsmith ve Richard Sheridan[​IMG] Elizabeth dönemi ve sonrasının töre komedisini geliştiridiler. Eski canlılığı yitiren commedia dell'arte geleneği ise Fransa'da Marivaux[​IMG] İtalya'da da Goldoni ve Gozzi'nin oyunlarıyla daha edebi ve düşünsel bir yaşama kavuştu. 18. yüzyıldan günümüze kalan en popüler komediler[​IMG] Fransız oyun yazarı Beaumarchais'nin Le Barber de Seville'i (1775; Sevil Berberi[​IMG] 1944) ile Le Mariage de Figaro'sudur.


    19. YÜZYIL VE ROMANTİZM

    19. Yüzyıl romantizm çağıydı. Romantizmin başarılı olduğu edebiyat türü ise tiyatro değil[​IMG] şiirdi. Bununla birlikte[​IMG] Almanya'da daha 18. yüzyılın sonlarından başla***** oldukça iddialı bir romantik tiyatro ortaya çıktı. Yeni tarzın en başarılı değilse bile en sevilen örneklerini Friedrich Schiller verdi. Goethe de başlangıçta bu akım içinde yer almış ve ilk oyunu ***z von Berlichingen (1773; Demir Elli Şövalye von Berlichingen[​IMG] 1933) ile coşkunluk akımının[​IMG] yeni ruh halini yansıtan en güçlü belgelerden birini ortaya koymuştu. Kleist'in Prinz Fiedrich von Homburg'u da Alman romantik tiyatrosunun tipik ürünlerinden biriydi. Romantizm[​IMG] tiyatroda güncel konuların[​IMG] orta sınıf yaşamına özgü konuların yerini tarihin almasına yol açtı. Fransa'da Hugo'nun Hermani'si ve Alfred de Musset'nin bazı oyunları[​IMG] bu tarihsel duyarlığı yansıtıyordu. Almanya'da yüzyılın ikinci yarısında Wagner'in bütün sanatları birleştirmeyi amaçlayan müzik dramları da tarihselciliğin atavizme doğru gerileme eğilimini temsil eder. Gerek Hugo'nun[​IMG] gerekse Wagner'in yapıtlarında[​IMG] sahnelemeyi son derece güçleştiren bir "insanüstü hacimler yaratma" tutkusu görülür.
    19. yüzyılda tiyatroda daha hafif tarzlar da ortaya çıktı. Bürlesk[​IMG] burletta (şarkılı fars) ve vodvil bu dönemin en yaygın türleriydi. Eugene Scribe karakter gelişiminden çok entrikaya u***** yazdığı için "iyi kurulu oyun" olarak adlandırılan 400'e yakın yapıtıyla Paris sahnelerinde geniş bir seyirci kalabalığı toplayabildi. Eugene-Marin Labiche aynı yöntemi fars türüne uyguladı[​IMG] Scribe'in bir başka öğrencisi Victorien Sardou da oyunlarının yüzeyselliğine karşın ünlü oyuncu Sarah Bernhardt'ın oyunculuğundan yararlanabildi.
    19. yüzyılda tiyatro sanatını sürdürenler yazarlardan çok[​IMG] oyuncu-yönetmenlerdi. Bernhardt'ın yanı sıra[​IMG] Charles Kean ve "sir" unvanını alan ilk oyuncu olan Henry Irving gibi oyuncular[​IMG] yalnızca sıradan oyunlara değil[​IMG] Shakespeare ve Racine'in yapıtlarına kendi damgalarını basarak bir yorum olduğunu kanıtladılar.
    19. yüzyıl sonunda tiyatroda yeniden daha "ciddi" eğilimler ortaya çıktı. Norveç'te Ibsen'in[​IMG] İsveç'te Strindberg'in[​IMG] Rusya'da Çehov'un oyunlarıyla tiyatro edebi değerini yeniden kazandı. Her üç yazar da edebiyata gerçeklik akımının içinde başlayıp daha sonra simgecilik[​IMG] izlenimcilik ve dışavurumculuk gibi modernist akımların ilk örnekleri sayılan yapıtlar verdiler. Gene aynı dönemde Almanya'da Gerhart Hauptmann ile Rusya'da Maksim Gorki[​IMG] kapitalizmin insan yaşamında yol açtığı yıkımı gösteren oyunlarıyla tiyatroda doğalcılığın başlıca temsilcisi oldular.
    Varoluşun karanlık yüzüne işaret eden bu tür oyunlar kolayca seyirci çekmediği için[​IMG] 19. yüzyılda Fransa[​IMG] Almanya ve İngiltere'de[​IMG] gişe hasılatını gözetmeyen bir "bağımsız tiyatro" hareketi doğdu. 1887'de Fransa'da Andre Antoine'ın kurduğu Theatre-Libret (Özgür Tiyatro)[​IMG] Almanya'da Otto Brahm'ın Frei Bühne'si (Özgür Sahne) ve İngiltere'de Jacob Grein'ın Independent Theatre Club'ı (Bağımsız Tiyatro Kulübü) başta Ibsen olmak üzere[​IMG] Hauptmann[​IMG] Strindberg[​IMG] Lev Tolstoy ve George Bernard Shaw gibi eleştirel ve karamsar yazarların oyunlarını sahnelemeyi üstlendi.
    Tiyatroda doğalcılığın bir başka önemli ürünü de Rusya'da 1898'di kurulan Moskova Sanat Tiyatrosu'ydu. Çehov'un oyunlarını sahnelemesiyle ünlenen bu tiyatronun kurucusu Konstantin Stanislavski[​IMG] son derece ayrıntılı ve planlı bir hazırlığa ve uzun prova süresine dayalı yönetim anlayışıyla tiyatroda "gerçeklik yanılsamasını" kusursuzlaştırdı
    11 Aralık 2009
    #1
  2. teşekkürler
    21 Ocak 2010
    #2
soru sor