Vitaminler-yağlar

İsimli konu WH 'Sağlık' kategorisinde, Nacizane.. üyesi tarafından 8 Eylül 2010 tarihinde yazılmıştır. Konu Özeti: Vitaminler-yağlar. Vitaminler-yağlar Lipid (Yağlar) Yazar Mustafa Aras Perşembe[IMG] 08 Ocak 2009 YAĞLAR (LİPİDLER) ve BESLENME Lipidler[IMG] en geniş tanımı ile... YaĞlar Yağlar ...

  1. Sponsorlu Bağlantılar

    Vitaminler-yağlar



    Lipid (Yağlar)
    Yazar Mustafa Aras
    PerşembeVitaminler-yağlar 08 Ocak 2009


    YAĞLAR (LİPİDLER) ve BESLENME
    LipidlerVitaminler-yağlar en geniş tanımı ile suda çözülmeyen maddelerdir. Bu tanıma uyan çok sayıda kimyasal madde vardır. Vücudumuzda bulunan veya yiyeceklerle aldığımızVitaminler-yağlar biyolojik ve fizyolojik rolü olan lipidler deVitaminler-yağlar yapıları ve fonksiyonları açısından değişik maddelerdir.

    LipidlerVitaminler-yağlar enerjinin depolanmasındaVitaminler-yağlar çesitli hücre organellerinin yapısında ve bazı biyolojik olaylarda rol oynarlar. Dolayısı ile lipidleri; depo lipidlerVitaminler-yağlar yapısal lipidler ve metabolik rolü olan lipidler olarak işlevlerine göre sınıflamak mümkündür.


    DEPO LİPİDLER
    Vücudumuzun enerji depolarıVitaminler-yağlar yağ dokusunda bulunan yağ hücrelerinde damlacıklar halinde büyük miktarlarda biriktirilmiş yağlardan oluşur. Bu depolarVitaminler-yağlar insan gibi aralıklarla gıda alan canlılardaVitaminler-yağlar açlık sırasında enerji elde etmek için gerekli olan yakıtı sağlarlar. Yağ dokusunda bulunan yağlarVitaminler-yağlar haftalarca enerji ihtiyacını sağlıyabilecek miktardadırlar. Şişman kişilerde ise bu süre birkaç aydır. Depo lipidlerVitaminler-yağlar ayrıca çeşitli organların korunmasında ve soğuk izolasyonunda rol oynarlar.

    Depo lipidler trigliseritlerdir. Bir gliserol ve 3 yağ asitinden oluşurlar. TrigliseritlerVitaminler-yağlar enerjisi en yüksek yakıtlardır. Bir gramının yanması 9.3 kalori enerji sağlar. Bu enerjiVitaminler-yağlar protein ve karbonhidratlarda bulunan enerjinin yaklaşık iki katıdır. Yağ depolarımızda bulunan trigliseritlerin kaynağı yiyeceklerden aldığımız yağlar veya fazla enerji içeren bir diyetle beslendiğimiz zaman karaciğerimizin karbonhidratlardan veya proteinlerden sentezlediği yağlardır. Yağların depolanmasıVitaminler-yağlar fazla enerji içeren yiyeceklerin yenmesinden sonraVitaminler-yağlar özellikle vücudumuzda insulin hormonunun artması ile gerçekleşir. Yağ depolarından yağların çözülmesi ise açlık sırasında veya stress ile glukagon ve adrenalin gibi hormonların artması ile uyarılır.



    YAPISAL LİPİDLER
    Bu grupta; hücre zarlarındaVitaminler-yağlar sinir kılıflarındaVitaminler-yağlar beyinde bulunan fosfor içeren fosfolipidler ve kolesterol bulunur. Kolesterol ayrıca bir çok hormonun (¤¤¤¤ hormonlarıVitaminler-yağlar mineralokortikoidler ve glukokortikoidler) sentezindeVitaminler-yağlar cildimizde D vitaminin yapılmasında kulanıldığı için metabolik rolü de olan bir yağ türüdür. Ayrıca kolesterolVitaminler-yağlar karaciğerde safra tuzlarına dönüştürülerek safra yolu ile bağırsaklara dökülür ve deterjan gibi etki ederekVitaminler-yağlar yağların sindirilmelerini kolaylaştırır. Yüksek kan kolesterol düzeylerinin kalp-damar hastalıklarına neden olması bu lipide olan ilgiyi artırmıştır. VücüdumuzVitaminler-yağlar gerekli olan kolesterolü kendi üretebilir. Vücüdumuzda bulunan kolesterolün büyük bir kısmıVitaminler-yağlar kendi ürettiğimiz (1500 mg/gün) bir kısmı da yediğimiz hayvansal gıdalarla aldığımız kolesterolden (150-300 mg/gün) kaynaklanır. Bitkisel besinlerde kolesterol bulunmaz.



    BESİNLERIMIZDEKİ YAĞLAR VE SAĞLIK
    Yiyeceklerimizde bulunan yağların fonksiyonları

    Yiyeceklerimizde bulunan lipidler;
    Günlük enerji ihtiyacımızın önemli bir kısmınıVitaminler-yağlar Yağda çözülen vitaminlerin (AVitaminler-yağlar DVitaminler-yağlar E ve K) alınmasınıVitaminler-yağlar Vücüdumuzda sentezlenemiyen fakat sağlıklı olmamız için mutlaka besinlerimizden almamız gereken bazı yağları (esansiyel yağlar) sağlarlar.

    MısırVitaminler-yağlar soyaVitaminler-yağlar pamukVitaminler-yağlar ketenVitaminler-yağlar fıstık ve bazı deniz balıkları (samonVitaminler-yağlar uskumruVitaminler-yağlar hamsiVitaminler-yağlar sardalya)Vitaminler-yağlar esansiyel yağlar açısından zengin gıdalardır. Dolayısı ile enerjinin başka kaynaktan sağlanması mümkün olsa da bazı vitaminlerin ve esansiyel yağların alınması için belirli bir miktarda yağın diyetimizde bulunması gerekir. Bunların yanı sıraVitaminler-yağlar yağlar besinlerimize lezzet katarVitaminler-yağlar doygunluk hissi yaratırlar. Hiç yağ içermiyen bir diyettenVitaminler-yağlar günlük normal enerjinin sağlanması oldukça büyük miktarlarda gıda alınmasını gerektirir.



    Yiyeceklerimizde bulunan yağların özellikleri
    Yiyeceklerle aldığımız yağların %98'inden fazlası trigliseritlerden oluşur. En çok tükettiğimiz yağlar olan tereyağVitaminler-yağlar margarinlerVitaminler-yağlar zeytinyağVitaminler-yağlar ayçiçek yağıVitaminler-yağlar mısırözü yağı hepsi trigliseritlerden oluşur. Bu yağların yakılması ile elde edilen enerji miktarı yaklaşık aynıdır (9 kkal/gr). Bitkisel yağlarda kolesterol bulunmazVitaminler-yağlar ancak hayvansal yağlarda kolesterol bir miktar bulunur.

    Besinlerimizde bulunan trigliseritler de bir gliserol ve 3 yağ asitinden oluşur. Yağları birbirinden farklı kılanVitaminler-yağlar yapısında bulunan yağ asitlerindeki çeşitliliktir. Yağ asitleri uzun zincirli karboksilik asitlerdir. Bir yağın içerdiği yağ asitlerinin uzunluğu ve doymamışlığıVitaminler-yağlar onun özelliklerini belirler ve metabolizmalarını etkiliyebilir. Yağ asitlerinin doymamış olmasıVitaminler-yağlar yapısında çift bağların bulunması demektir. Çoğunlukla doymuş yağ asitleri içeren yağlar; oda sıcaklığında katıVitaminler-yağlar doymamış içerenler ise sıvı olarak bulunur. Örneğin tereyağında daha çok doymuş yağ asitleri bulunurkenVitaminler-yağlar zeytin yağındaVitaminler-yağlar ayçiçek yağında daha çok doymamış yağ asitleri bulunur. Zeytinyağı ve ayçiçekyağıVitaminler-yağlar soyayağı gibi sıvı yağlar arasında ise doymamışlık açısından farklık vardır. Zeytinyağında bulunan yağ asitleri daha çok tek doymamış bağ içerirkenVitaminler-yağlar soya veya mısırözü gibi yağlar birden çok sayıda doymamış bağ içeren yağ asitlerinden zengindirler. Yani; zeytinyağı az doymamışVitaminler-yağlar ayçiçekVitaminler-yağlar mısırözü yağı gibi yağlar çok doymamış yağlar olarak nitelendirilir.



    Sağlıklı bir diyette yağlar
    Sağlıklı kişiler için ideal bir diyette yağlar günlük enerji ihtiyacının %30'unu karşılamalı ve çeşitli yağları (az doymamışVitaminler-yağlar çok doymamışVitaminler-yağlar doymuş) eşit oranda içermelidir. Diyetimizde bulunan trigliseritlerin içerdiği yağ asitleriVitaminler-yağlar diğer yağların da metabolizmalarını etkilemektedir. ÖrneğinVitaminler-yağlar doymuş yağların (tereyağı) kan kolesterol düzeylerini yükselttiğiVitaminler-yağlar buna karşılık doymamış yağların (mısırözüVitaminler-yağlar soya..) düşürdüğü bilinmektedir. Bu sebeple kalp-damar hastalığı bulunanan veya risk taşıyan kişilere doymamış yağlar içeren diyetle beslenmesi önerilmektedir. Özellikle balıklarda bulunan ve çok doymamış yağ asitleri içeren bir grup yağın (w-3 yağ asitleri ailesi) hem kolesterolü düşürerek hem de trombosit kümelenmelerini önleyerek damar sağlığına olumlu katkılarda bulunduğu bilinmektedir. Sadece hayvansal gıdalarla beslenen Eskimolarda kalp-damar hastalıklarının görülmemesi diyetlerinin bu yağlardan zengin olması ile açıklanmıştır.

    Ancak doymamış yağ asitleri içeren yağların da bir dezavantajı vardır. Bu yağlar daha çabuk ve çok okside olarak ve zararlı maddeler üreterek damar hasarına neden olabilmektedirler. Bazı yağların zamanla acımasıVitaminler-yağlar kokusunun değişmesi veya yapışkan bir hale gelmesiVitaminler-yağlar oksidasyon ile ortaya çıkan değişikliklere bağlıdır. Bir yağ asitiVitaminler-yağlar ne kadar çok doymamışsa o kadar oksidasyona yatkındır. Yakın bir geçmişe kadar en sağlıklı yağlar olarak kabul edilen soyaVitaminler-yağlar mısır özü gibi çok doymamış yağların yanındaVitaminler-yağlar günümüzde az doymamış bir yağ olan zeytinyağın da yerini almasının nedeni budur. Zeytinyağı doymamış bir yağ olduğu için kolesterol artmasına neden olmamakla beraberVitaminler-yağlar çoğunlukla tek doymamış bağ içerdiği için oksidayona diğer sıvı yağlaran daha dayanıklı olarak damar hasarına neden olmamaktadır. KısacasıVitaminler-yağlar her tip yağınVitaminler-yağlar kendine göre üstünlükleri ve eksiklikleri olabileceğindenVitaminler-yağlar sağlıklı kişilerin her tip yağı içeren bir diyetle beslenmeleri en uygun olanıdır. Ancak hidrojenize edilerek katılaştırılmış bitkisel yağlarVitaminler-yağlar kolesterol içermeseler deVitaminler-yağlar kimyasal işlem sırasında oluşmuş zararlı yapılar içerebileceğinden ve kolesterolü yükseltebileceklerinden tercih edilmemelidir.



    Kanda Kolesterol ve Diyetle ilişkisi
    Kolesterol ve diğer bazı yağlar (trigliseritler) suda çözünmeyen yapılar oldukları için kanda lipoprotein diye adlandırılan paketler halinde bulunur. Çeşitli türdeki lipoproteinlerVitaminler-yağlar yağları emildikleri veya sentezlendikleri yerlerden kullanılacakları veya depo edilecekleri yerlere taşırlar. Kolesterolü dokulara taşıyan lipoprotein LDL'dir (low density lipoprotein: düşük yoğunluklu lipoprotein). Kolesterolu dokulardan karaciğere taşıyan lipoprotein ise HDL'dir (high density lipoprotein: yüksek yoğunluklu lipoprotein). Karaciğer kolesterolu metabolize ederek safra yolu ile atılmasını sağlar. Dolayısı ile HDL kolesterun dokularda (özellikle damarlarda) birikmesini önleyenVitaminler-yağlar onu metabolize olacağı bir organa taşıyan bir yapı olduğu için HDL kolesterolü iyi bir kolesteroldür ve HDL kolesterolünün yüksek olması istenir. LDL ise kolesterolün dokularda özellikle damarlarda birikmesine neden olabileceği için LDL kötü huylu kolesterol olarak adlandırılır. Yüksek LDL kolesterolünün kalp-damar hastalıkları riskini artırdığı ispatlandığı için de LDL'nin taşıdığı kolesterolün belirli düzeylerin üstüne çıkmaması (>200 mg/dl) istenir.

    Kan kolesterol düzeylerinin istenilen aralıkta olmasındaVitaminler-yağlar beslenme önemli bir rol oynar. Kan kolesterol düzeyleriVitaminler-yağlar diyet ile istenilen düzeylerde tutulamaz iseVitaminler-yağlar kolesterol düşürücü ilaçlar doktor kontrolünde kullanılmalıdır. Kalp-damar hastalıkları olanVitaminler-yağlar enfarktüs geçirmiş veya risk taşıyan kişilerinVitaminler-yağlar kolesterol düzeylerinin takip edilmesi ve belirli aralıklarda tutmaları gerekir.

    Kan kolesterol düzeylerini düşürmek için planlanan bir diyette yiyeceklerdeki kolesterol ve doymuş yağ asitleri içeren yağların miktarının düşük olması gerekir. Bu amaçlı bir diyetteVitaminler-yağlar hayvansal gıdalarVitaminler-yağlar yağlar ve hindistancevizi yağı gibi bitkisel yağlar kısıtlanmalıVitaminler-yağlar bitkisel besinler ve doymamış yağlar ağırlık kazanmalıdır. Doymamış yağlarVitaminler-yağlar LDL kolesterolünün yükselmesini engelledikleri için yararlı olmakla beraberVitaminler-yağlar HDL kolesterolünü de düşürebilirler. HDL kolesterol düzeylerini yükseltmenin en iyi yoluVitaminler-yağlar spor yapmak ve alkolü düşük içkilerden az miktarda tüketmektir. Önerilen miktar ve türVitaminler-yağlar günde bir kadeh şaraptır. Üzümün içinde bulunan bazı maddelerin şarabın faydalı etkilerinden kısmen sorumlu olduğu bilinmektedir. Ancak fazla alkol'ün kan yağlarını yükseltiği ve karaciğer bozukluklarına neden olduğu unutulmamalıdır.

    Lifli gıdalarVitaminler-yağlar kolesterol emilmesini azaltıkları için yararlıdır ancakVitaminler-yağlar bazı minerallerinde emilmelerini engelledikleri için kepek gibi liften çok zengin maddelerin belirli miktarlarda tüketilmeleri gerekir.
    Sponsorlu Bağlantılar
    8 Eylül 2010
    #1
soru sor